PRZECINKI

Tekst w całości pochodzi ze strony http://www.prosteprzecinki.pl

Zasady ogólne

Praktycznie zawsze, bez względu na wszystko, stawiamy przecinek przed poniższymi wyrazami:

 

    ale

    bo

    gdyż

    lecz

oraz gdy

  • wymieniamy składniki zdania pełniące tę samą funkcję,
  • mamy do czynienia z powtórzeniami,
  • zwracamy się do kogoś,
  • mamy do czynienia ze zdaniem złożonym,
  • w zdaniu występuje dopowiedzenie lub wtrącenie.

 

Dopowiedzenie to grupa wyrazów (czasem nawet zdanie składowe), która wprowadza do zdania dodatkowe informacje. Dopowiedzenie można rozpoznać po tym, że po usunięciu go ze zdania ono wciąż miałoby sens i byłoby poprawnie zbudowane (zawierałoby jedynie mniej treści). Wtrącenie zaś to takie dopowiedzenie, które znajduje się w środku zdania.

Dopowiedzenia i wtrącenia wydzielamy przecinkami, ewentualnie myślnikami, nawiasami lub innymi znakami interpunkcyjnymi.

Przecinek przed a

Przed wyrazem a najczęściej stawiamy przecinek. Poznajmy więc najpierw sytuacje, gdy jest niepotrzebny. Zalicza się do nich (nieco przestarzałe) użycie spójnika a do łączenia wyrazów (można go wtedy zastąpić słowem i).

 

Znaleźliśmy się między młotem a kowadłem.

Jest wiele różnic między kobietą a mężczyzną.

 

Poza tym przecinek jest niepotrzebny przy łączeniu spójnikiem a wyrazów w sposób przedstawiony poniżej.

 

Słoń a sprawa polska.

Pieniądze a szczęście.

 

Przecinka nie umieszczamy przed a również wtedy, gdy występuje między powtórzonymi wyrazami, aby wzmocnić ich wydźwięk.

 

To się zdarzyło dnia tego a tego o godzinie tej a tej.

Na niego można czekać a czekać.

 

W pozostałych przypadkach − gdy spójnik a łączy zdania składowe w zdanie złożone, wprowadza dopowiedzenie lub wtrącenie albo przeciwstawia sobie pewne wyrazy − stawiamy przed nim przecinek.

 

Byłem tu wczoraj, a ciebie nie było.

Mają dwie córki, a starsza chodzi już do szkoły.

Miał żółwia i jaszczurkę, a nawet węża.

Przychodził przynajmniej dwa razy w tygodniu, a czasem częściej.

Mieliście kupić pomidory, a nie ogórki.

Jasio ma kota, a Stasio psa.

Przecinek przed albo

Gdy spójnik albo występuje pojedynczo, nie stawiamy przed nim przecinka.

 

Czytał książki albo słuchał muzyki.

Uda się albo się nie uda.

Być albo nie być.

To był poniedziałek albo wtorek.

Teraz albo nigdy.

 

Gdy wyraz albo powtarza się w jednym zdaniu, przed drugim (i każdym kolejnym) albo stawiamy przecinek.

 

Albo czytał książki, albo słuchał muzyki.

To był albo poniedziałek, albo wtorek.

Chciałby zostać albo lekarzem, albo strażakiem, albo policjantem.

 

Wyraz albo może również rozpoczynać dopowiedzenie lub wtrącenie, które można oddzielić od reszty zdania przecinkiem (przecinkami).

 

Był człowiekiem ambitnym, albo raczej żądnym władzy.

Był człowiekiem ambitnym, albo raczej żądnym władzy, i nie cofał się przed niczym.

Przecinek przed albowiem

Spójnik albowiem wprowadza zdanie składowe (zdanie podrzędne) opisujące przyczynę. Takie zdanie składowe należy oddzielić od poprzedniego przecinkiem. W praktyce sprowadza się to do postawienia przecinka przed wyrazem albowiem.

 

W tym zdaniu postawiono przecinek, albowiem oddziela on zdania składowe.

Ryby mogą oddychać pod wodą, albowiem posiadają skrzela.

Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem do nich należy królestwo niebieskie.

 

Przecinek przed ale

Przed słowem ale prawie zawsze stawiamy przecinek. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy wyraz ten zapisujemy w cudzysłowie albo kursywą.

 

Zawsze jest jakieś „ale”.

Żadnych „ale”.

 

W pozostałych przypadkach zawsze poprzedzamy słowo ale przecinkiem.

 

Nie miał pieniędzy, ale się tym nie przejmował.

Wiem, ale nie powiem.

To był słoneczny, ale chłodny dzień.

Wolniej, ale bezpieczniej.

 

Przecinek przed bo

Przed wyrazem bo należy zawsze umieścić przecinek.

 

Robię to, bo to kocham.

Wzięła ze sobą parasol, bo padało.

Odnoszę sukcesy, bo w siebie wierzę.

Stój, bo strzelam!

Przecinek przed bowiem

Spójnik bowiem wprowadza zdanie składowe (zdanie podrzędne) opisujące przyczynę. Występuje na początku zdania składowego albo na dalszej pozycji. Takie zdanie składowe należy oddzielić od poprzedniego przecinkiem.

W tym zdaniu postawiono przecinek, oddziela on bowiem zdania składowe.

Ryby mogą oddychać pod wodą, bowiem posiadają skrzela.

Wyjechał z Warszawy, stolica bowiem okazała się miejscem nie dla niego.

W przypadku gdy zdania składowe znajdują się w osobnych zdaniach (są oddzielone kropką), przecinka się nie stawia.

Wyjechał. Nie miał bowiem innego wyjścia.

Pamiętajmy, że spójnika bowiem, zgodnie z tradycją i dobrym zwyczajem, nie należy umieszczać na początku zdania składowego, lecz po pierwszym wyrazie lub jeszcze dalej. Przykład dotyczący narządu oddechowego ryb jest więc z tym zaleceniem stylistycznym niezgodny.

Przecinek przed chyba że

Gdy mamy do czynienia z połączeniem wyrazowym chyba że, przecinek stawiamy przed całym tym połączeniem (o ile nie znajduje się na początku zdania), nigdy zaś przed słowem że.

Nigdy nie będę mógł kupić tego samochodu, chyba że wygram na loterii.

Nigdy nie będę mógł kupić tego samochodu. Chyba że wygram na loterii.

Oni tam nigdy nie pójdą, chyba że zaciągniemy ich siłą.

Sam nie dam rady. Chyba że mi pomożecie.

 

Przecinek przed czy

Gdy wyraz czy wprowadza zdanie składowe (zdanie podrzędne), należy przed nim postawić przecinek.

Nie wiem, czy trzeba tu postawić przecinek.

Powiedz mi, czy to prawda.

Zwróćmy uwagę, że powyższe zdania nie są zakończone pytajnikiem, lecz kropką, ponieważ są to zdania oznajmujące (Nie wiem…) lub rozkazujące (Powiedz mi…), nie zaś pytające (zawierają jedynie pytania zależne).

Kiedy zdanie składowe rozpoczynające się słowem czy nie jest ostatnim zdaniem składowym w rozpatrywanym zdaniu złożonym, trzeba to zdanie składowe zamknąć przecinkiem.

Od tego, czy się zgodzi, zależy bardzo wiele.

Czy tak się stanie, nie potrafię przewidzieć.

Gdy zaś wyraz czy łączy elementy współrzędne − najczęściej takie, które się wzajemnie wykluczają, przecinka nie stawiamy.

Kawa czy herbata?

Zajmiesz się tym czy ja mam to zrobić?

Mieć czy być?

Skrzydełko czy nóżka?

Idziesz czy chcesz tu zostać?

Gdy wyraz czy się powtarza, stawiamy przecinek przed drugim i każdym kolejnym czy.

Nie wiem, czy trzeba tu postawić przecinek, czy nie trzeba.

Idziesz czy chcesz tu zostać, czy jeszcze nie wiesz?

Kawa czy herbata, czy kakao, czy sok?

Czasami jednak powtarzające się w jednym zdaniu wyrazy czy nie są równorzędne:

Nie wiedział, czy chce kawę czy herbatę.

Powiedzcie mu, czy chcecie skrzydełko czy nóżkę.

Bywa niestety tak, że trudno rozstrzygnąć, czy mamy do czynienia z równorzędnością. Zaleca się wówczas postawienie przecinka przed każdym z powtarzających się czy.

Nie wiedział, czy powinien przyjść, czy nie.

Gdy uznamy, że spójnik czy rozpoczyna dopowiedzenie lub wtrącenie, poprzedzamy go przecinkiem.

To pies, czy może kot?

Pożyczył to sobie, czy raczej ukradł.

Naprawdę musiała już iść, czy też po prostu chciała.

Oto charakterystyczne dla takiej sytuacji połączenia wyrazowe: czy może, czy raczej, czy też.

Przecinek przed dlaczego

Przed zaimkiem dlaczego należy postawić przecinek. Słowo to bowiem rozpoczyna zdanie składowe.

Rozumiem, dlaczego to zrobił.

Czy ktoś z was wie, dlaczego trzeba tu postawić przecinek?

Wyjaśnili jej, dlaczego tak się stało.

Gdy zdanie składowe rozpoczynające się słowem dlaczego nie jest ostatnim zdaniem składowym w rozpatrywanym zdaniu złożonym, trzeba to zdanie składowe zamknąć przecinkiem.

Dlaczego to zrobiłem, do dziś nie potrafię wyjaśnić.

To, dlaczego nie mogliście przyjść, nie ma żadnego znaczenia.

 

Jeśli wyraz dlaczego nie rozpoczyna zdania składowego (czyli jeśli po tym wyrazie nie ma czasownika), nie poprzedzamy go przecinkiem.

Nie wpuszczono go do środka i nie wiedział dlaczego.

Obrazili się na mnie, ale nie rozumiem dlaczego.

 

Przecinek przed dlatego że

Gdy mamy do czynienia z połączeniem wyrazowym dlatego że, miejsce postawienia przecinka zależy od znaczenia rozpatrywanego zdania. Ogólnie rzecz biorąc, przecinek wyznacza przerwę przy wypowiadaniu tego zdania.

 

Nie pójdę tam, dlatego że się boję.

Nie pójdę tam dlatego, że się boję.

Dlatego tam nie pójdę, że się boję.

Lubię go właśnie dlatego, że ma poczucie humoru.

 

Przecinek przed gdy

Przed zaimkiem gdy należy postawić przecinek. Słowo to bowiem rozpoczyna zdanie składowe odpowiadające na pytania kiedy?, jak długo?, w jakim czasie? itp.

Spałem, gdy zadzwonił telefon.

Wszystko się zmienia, gdy dziecko przychodzi na świat.

Kiedy zdanie składowe rozpoczynające się słowem gdy nie jest ostatnim zdaniem składowym w rozpatrywanym zdaniu złożonym, trzeba to zdanie składowe zamknąć przecinkiem.

Gdy przyszedłem, oni już tam byli.

 

Kiedy mamy do czynienia z połączeniami wyrazowymi typu: dopiero gdy, podczas gdy, przecinek stawiamy przed całym połączeniem, a nie przed gdy.

 

Polubił nas, dopiero gdy nas lepiej poznał.

Dopiero gdy nas lepiej poznał, polubił nas.

My tu pracujemy, podczas gdy wy się bawicie.

Podczas gdy wy się bawicie, my tu pracujemy.

Ale:

Polubił nas dopiero wtedy, gdy nas lepiej poznał.

 

Przecinek przed gdyż

Przed spójnikiem gdyż zawsze stawiamy przecinek.

 

Nie chciała tam iść, gdyż nie miała na to ochoty.

Można się opalać, gdyż świeci słońce.

Można się opalać, gdyż świeci słońce.

 

Przecinek przed gdzie

Przed zaimkiem gdzie należy postawić przecinek, bo rozpoczyna zdanie składowe.

Nie wiem, gdzie mogę to znaleźć.

Powiedz mi, gdzie jesteś.

 

Kiedy zdanie składowe rozpoczynające się słowem gdzie nie jest ostatnim zdaniem składowym w rozpatrywanym zdaniu złożonym, trzeba to zdanie składowe zamknąć przecinkiem.

Gdzie diabeł nie może, tam babę pośle.

Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta.

Wszędzie, gdzie był, pozostawił po sobie miłe wspomnienia.

Gdy mamy do czynienia z połączeniem typu tam gdzie, które rozpoczyna wtrącenie lub dopowiedzenie, przecinek stawiamy nie przed słowem gdzie, lecz przed całym połączeniem.

Mieszkał na wsi, tam gdzie się czuł najlepiej.

 

Dla porównania przykład z sąsiadującymi ze sobą słowami tam i gdzie, który nie zawiera dopowiedzenia.

 

Udał się tam, gdzie diabeł mówi dobranoc.

Wyraz gdzie może też wchodzić w skład połączeń typu: rzadko gdzie, mało gdzie. Wówczas przecinka nie stawiamy.

 

Przecinek przed i

Gdy spójnik i występuje pojedynczo, najczęściej nie stawiamy przed nim przecinka.

Czytał książki i słuchał muzyki.

Uczą się i pracują.

Pójdziemy tam w poniedziałek i we wtorek.

Lubiła róże i tulipany.

 

Gdy wyraz i jest powtarzany, stawiamy przecinek przed drugim (i każdym kolejnym) i.

 

Pójdziemy tam i w poniedziałek, i we wtorek.

Była i piękna, i mądra, i dobra.

 

Czasami jednak powtarzające się spójniki i w jednym zdaniu nie są równorzędne.

Posadzimy tu marchewkę i pietruszkę albo pomidory i ogórki.

Wyjrzał przez okno i zobaczył Kasię i Łukasza.

 

W pierwszym z powyższych przykładów pierwszy spójnik i łączy jedną parę warzyw, a drugie i łączy inną parę. W drugim przykładzie pierwsze i łączy zdania składowe: wyjrzał (…) i zobaczył (…), a drugie łączy wyrazy: Kasię i Łukasza. W tego typu sytuacjach przecinka przed kolejnym i nie stawiamy.

Słowo i może rozpoczynać dopowiedzenie lub wtrącenie. Wówczas przecinek należy przed nim postawić.

Jaś nie przychodzi do szkoły, i to od dwóch tygodni.

Gdy bezpośrednio przed wyrazem i występuje wtrącenie, to mimo że – zgodnie z ogólnymi zasadami – przecinka przed i nie umieszczamy, ten znak się tam pojawia, bo jest wymagany przez to wtrącenie.

Miała długie włosy, które opadały jej na ramiona, i niebieskie oczy.

Dziś na obiad będzie zupa pomidorowa, tak bardzo przez was lubiana, i pierogi.

 

Przecinek przed kiedy

Przed zaimkiem kiedy należy postawić przecinek. Słowo to bowiem rozpoczyna zdanie składowe odpowiadające na pytania kiedy?, jak długo?, w jakim czasie? itp.

Spałem, kiedy zadzwonił telefon.

Wszystko się zmienia, kiedy dziecko przychodzi na świat.

Polubił nas dopiero wtedy, kiedy nas lepiej poznał.

 

Gdy zdanie składowe rozpoczynające się słowem kiedy nie jest ostatnim zdaniem składowym w rozpatrywanym zdaniu złożonym, trzeba to zdanie składowe zamknąć przecinkiem.

Kiedy przyszedłem, oni już tam byli.

Jeśli wyraz kiedy nie rozpoczyna zdania składowego (czyli jeśli po tym wyrazie nie ma czasownika), nie stawiamy przed nim przecinka.

Zrobi to, ale nie wie kiedy.

Byli tu, ale nie pamiętam kiedy.

 

Przecinek przed który

Wyraz który i jego formy, takie jak która, którzy, którym, którego itd., a także połączenia wyrazowe typu w którym, do którego, na którą, podczas którego, za pomocą której, na podstawie którego itp. rozpoczynają zdanie składowe. Stawiamy więc przed nimi przecinek.

Wreszcie kupiłem książkę, którą wiele osób mi polecało.

Dziś jest ten dzień, na który czekałam przez kilka miesięcy.

Wczoraj odbyła się uroczystość, podczas której przemawiał burmistrz naszego miasta.

Właśnie gram w grę komputerową, na podstawie której powstał mój ulubiony film.

 

Jeśli zdanie składowe rozpoczęte przez omawiany wyraz lub połączenie wyrazowe nie jest ostatnie w rozpatrywanym zdaniu złożonym (bo jest wtrąceniem), stawiamy kolejny przecinek, aby je zamknąć.

Książkę, którą wiele osób mi polecało, czytałem całą noc.

Ten dzień, na który czekałam przez kilka miesięcy, nareszcie nadszedł.

Uroczystość, podczas której przemawiał burmistrz naszego miasta, odbyła się wczoraj.

Lubię filmy, które nie kończą się dobrze, i lody waniliowe.

 

Przed omawianymi wyrażeniami nie stawiamy przecinka wówczas, gdy znajduje się przed nimi jeden ze spójników: i, oraz, albo, lub, ani, bądź, które przecinka nie wymagają (o ile się nie powtarzają i nie rozpoczynają wtrącenia).

Wreszcie kupiłem książkę, którą wiele osób mi polecało i którą musiałem mieć.

Dziś jest ten dzień, który ma wszystko zmienić i na który czekałem przez kilka miesięcy.

Wczoraj odbyła się uroczystość, podczas której przemawiał burmistrz naszego miasta i w czasie której tyle się działo.

Właśnie gram w grę komputerową, w której świetnie sobie radzę i na podstawie której powstał mój ulubiony film

 

Przecinek przed lecz

Przed spójnikiem lecz zawsze umieszczamy przecinek.

Nie miał pieniędzy, lecz się tym nie przejmował.

Zawsze była bardzo rozmowna, lecz wczoraj rzadko się odzywała.

To nie był policjant, lecz strażnik miejski.

Życie trudne, lecz nie nudne.

 

Przecinek przed lub

Przed spójnikiem lub nie stawiamy przecinka.

Czytał książki lub słuchał muzyki.

Chciałaby dostać róże lub tulipany.

Byli tu w piątek lub w sobotę.

Jedynie gdy słowo lub rozpoczyna wtrącenie bądź dopowiedzenie, można przed nim postawić przecinek.

Był człowiekiem ambitnym, lub raczej żądnym władzy.

Był człowiekiem ambitnym, lub raczej żądnym władzy, i nie cofał się przed niczym.

Czasem, nawet gdy zgodnie z powyższymi zasadami przecinka przed lub być nie powinno, należy go w tym miejscu mimo to postawić. Dzieje się tak wówczas, gdy obecność przecinka jest wymagana przez zasady niezwiązane z wyrazem lub.

Wiedział, że go nie znajdą, lub liczył na szczęście.

W powyższym przykładzie lub nie rozpoczyna wtrącenia ani dopowiedzenia, mimo to postawiono przed nim przecinek. Otóż zdanie składowe że go nie znajdą, jako wtrącenie, musi być otoczone przecinkami. A akurat przed słowem lub kończy się to zdanie składowe, stąd ten przecinek.

Przecinek przed mimo że (mimo iż)

Gdy mamy do czynienia z połączeniem wyrazowym mimo że lub mimo iż, przecinek stawiamy przed całym tym połączeniem (o ile nie znajduje się na początku zdania), nigdy zaś przed słowem że ani .

Zdążył wczoraj do szkoły, mimo że zaspał.

Mimo że zaspał, zdążył wczoraj do szkoły.

Wczoraj, mimo iż zaspał, zdążył do szkoły.

Gdy mimo że (mimo iż) rozpoczyna zdanie składowe, które nie jest ostatnie w rozpatrywanym zdaniu złożonym, trzeba to zdanie składowe zakończyć przecinkiem (tak jak w przykładzie drugim i trzecim).

Przecinek przed niż

Przed wyrazem niż stawiamy przecinek wówczas, gdy oddziela zdania składowe w zdaniu złożonym. Zdanie składowe można rozpoznać po tym, że zawiera czasownik

Jest później, niż myślałam.

Zrobili więcej, niż obiecali.

Dostaliśmy dużo więcej, niż potrzebowaliśmy.

 

Gdy natomiast spójnik niż oddziela elementy zdania pojedynczego (które zawiera tylko jeden czasownik), nie stawia się przed nim przecinka.

Miałem wtedy nie więcej niż pięć lat.

Był dla niego bardziej przyjacielem niż podwładnym.

Pierwszy od tygodnia wolny wieczór woleli razem spędzić raczej w domu niż na imprezie.

 

Przecinek przed niż

Przed wyrazem niż stawiamy przecinek wówczas, gdy oddziela zdania składowe w zdaniu złożonym. Zdanie składowe można rozpoznać po tym, że zawiera czasownik

Jest później, niż myślałam.

Zrobili więcej, niż obiecali.

Dostaliśmy dużo więcej, niż potrzebowaliśmy.

 

Gdy natomiast spójnik niż oddziela elementy zdania pojedynczego (które zawiera tylko jeden czasownik), nie stawia się przed nim przecinka.

Miałem wtedy nie więcej niż pięć lat.

Był dla niego bardziej przyjacielem niż podwładnym.

Pierwszy od tygodnia wolny wieczór woleli razem spędzić raczej w domu niż na imprezie.

 

Przecinek przed oraz

Przed wyrazem oraz nie stawiamy przecinka.

Lubię czytać książki oraz oglądać filmy.

Mają trzy psy, dwa koty oraz papugę.

Wczoraj posprzątaliśmy dom oraz zrobiliśmy duże zakupy.

 

Wyjątek stanowi sytuacja, gdy oraz znajdzie się tuż za wtrąceniem, które należy wydzielić przecinkami. Najedź na wybrane zdanie, aby przeczytać dodatkowe wyjaśnienie.

Wczoraj posprzątaliśmy dom, w którym wreszcie jest czysto, oraz zrobiliśmy duże zakupy.

Mam węża, którego wszyscy się boją, oraz rybki.

Powiedział mi, że mu się podobam, oraz zaprosił mnie na kawę.

W każdym z powyższych przykładów przecinek oddziela wtrącone zdanie składowe od dalszej części zdania, znalazł się więc przed wyrazem oraz „przypadkowo”.

Przecinek przed podczas gdy

Kiedy mamy do czynienia z połączeniem wyrazowym podczas gdy, przecinek stawiamy zawsze przed całym połączeniem (o ile nie znajduje się na początku zdania), a nie przed gdy.

My tu pracujemy, podczas gdy wy się bawicie.

On zaczyna swoją zmianę, podczas gdy większość ludzi już śpi.

Podczas gdy wy się bawicie, my tu pracujemy.

Podczas gdy większość ludzi już śpi, on zaczyna swoją zmianę.

Podczas gdy może rozpoczynać zdanie składowe, które nie jest ostatnie w rozpatrywanym zdaniu złożonym. Wówczas trzeba to zdanie składowe zakończyć przecinkiem (tak jak w dwóch ostatnich przykładach).

Przecinek przed pomimo że (pomimo iż)

Gdy mamy do czynienia z połączeniem wyrazowym pomimo że lub pomimo iż, przecinek stawiamy przed całym tym połączeniem (o ile nie znajduje się na początku zdania), nigdy zaś przed słowem że ani .

Moi sąsiedzi kupili kota, pomimo że mają psa.

Pomimo że mają psa, kupili kota.

Moi sąsiedzi, pomimo iż mają psa, kupili kota.

Gdy pomimo że (pomimo iż) rozpoczyna zdanie składowe, które nie jest ostatnie w rozpatrywanym zdaniu złożonym, trzeba to zdanie składowe zakończyć przecinkiem (tak jak w przykładzie drugim i trzecim).

Przecinek przed ponieważ

Przed spójnikiem ponieważ stawiamy przecinek. Jest tak dlatego, że ten spójnik rozpoczyna zdanie składowe, opisujące przyczynę.

Nie mogłem do ciebie zadzwonić, ponieważ mój telefon się zepsuł.

Chcę się z nią ożenić, ponieważkocham.

 

Jeśli zdanie składowe zawierające przyczynę (ponieważ mój telefon się zepsuł, ponieważ ją kocham) nie jest ostatnim zdaniem składowym w danym zdaniu złożonym, należy je zamknąć przecinkiem.

Ponieważ mój telefon się zepsuł, nie mogłem do ciebie zadzwonić.

Ponieważkocham, chcę się z nią ożenić.

Ryby, ponieważ mają skrzela, mogą oddychać.

 

Przecinek przed tak że

Gdy mamy do czynienia z połączeniem wyrazowym tak że (o znaczeniu więc), przecinek stawiamy przed całym tym połączeniem (o ile nie znajduje się na początku zdania), nigdy zaś przed słowem że.

Było bardzo ciemno, tak że nic nie było widać.

Byłem głodny jak wilk, tak że mógłbym zjeść konia z kopytami.

 

Jeśli jednak wyrazy tak i że nie znajdują się bezpośrednio obok siebie, przecinek stawiamy przed że.

 

Było tak bardzo ciemno, że nic nie było widać.

Byłem tak głodny, że mógłbym zjeść konia z kopytami.

Przecinek przed tylko że

Gdy mamy do czynienia z połączeniem wyrazowym tylko że, to w przeważającej większości przypadków stawiamy przecinek przed całym tym połączeniem (o ile nie znajduje się na początku zdania), a nie przed słowem że.

Bardzo chciałem to zrobić, tylko że nie miałem odwagi.

Bardzo chciałem to zrobić. Tylko że nie miałem odwagi.

 

Czasami jednak stojące obok siebie wyrazy tylko i że należą do różnych zdań składowych, dlatego są wtedy rozdzielone przecinkiem.

 

Szkoda tylko, że nam wcześniej nie powiedzieliście.

Powiem tylko, że bardzo się cieszę.

 

W razie wątpliwości co do tego, gdzie postawić przecinek, zastanówmy się, w którym miejscu przy wypowiadaniu zdania robimy krótką przerwę. (Uwaga! Ta zasada sprawdza się w przypadku połączenia tylko że, ale nie jest uniwersalna i nie można jej stosować w odniesieniu do dowolnie wybranych wyrazów). Dla porównania dwa przykłady ze zbiegiem tych samych słów: powiedział, tylko i że.

− Nic nie powiedział? − Owszem, powiedział, tylko że nic nie zrozumiałem.

Nie mówił o tym dniu zbyt dużo. Powiedział tylko, że nigdy go nie zapomni.

 

Przecinek przed tym bardziej że

Gdy mamy do czynienia z połączeniem wyrazowym tym bardziej że, miejsce postawienia przecinka zależy od znaczenia rozpatrywanego zdania. Ogólnie rzecz biorąc, przecinek wyznacza przerwę przy wypowiadaniu tego zdania.

 

Chciałabym tam pojechać, tym bardziej że jest tam ciepło.

Chciałabym tam pojechać tym bardziej, że jest tam ciepło. (akcent pada na tym bardziej)

 

 

Przecinek przed więc

Więc jest spójnikiem wynikowym. Łączy zatem dwa zdania składowe, z których jedno opisuje przyczynę (np. Zapomniał o ich rocznicy), a drugie − skutek (np. Musi ją przeprosić). Takie zdania składowe należy rozdzielić przecinkiem.

Zapomniał o ich rocznicy, więc musi ją przeprosić.

W powyższym przykładzie rozdzielenie zdania mówiącego o przyczynie i zdania opisującego skutek jest równoznaczne z postawieniem przecinka przed słowem więc. Nie zawsze jednak tak jest – spójrzmy na poniższe zdanie:

Zapomniał o ich rocznicy, musi więc ją przeprosić.

W tym przykładzie przecinek musi się znaleźć przed wyrazem musi, a postawienie go przed słowem więc byłoby błędem. Inne przykłady:

 

Lało jak z cebra, więc musieliśmy zostać w domu.

Lało jak z cebra, musieliśmy więc zostać w domu.

 

W przypadku gdy w zdaniu zawarto jedynie informację o skutku, a przyczyna została opisana w poprzednim zdaniu, zakończonym kropką, przecinek przed wyrazem więc również byłby błędem.

 

Zapomniał o ich rocznicy. Musi więc ją przeprosić.

Lało jak z cebra. Musieliśmy więc zostać w domu.

 

Jeśli mamy do czynienia z połączeniami, takimi jak: a więc, tak więc, przecinek stawiamy przed całym takim połączeniem, a nie przed wyrazem więc.

Najbardziej lubiła przedmioty ścisłe, a więc matematykę, fizykę i chemię.

Zapomniał o ich rocznicy. Tak więc musi ją przeprosić.

W pozostałych wypadkach użycia wyrazu więc, gdy nie mamy do czynienia z ewidentną przyczyną i skutkiem, przecinka nie stawiamy.

 

A więc do zobaczenia.

No więc co mi masz do powiedzenia?

Przecinek przed zatem

Zatem jest spójnikiem wynikowym. Łączy więc dwa zdania składowe, z których jedno opisuje przyczynę (np. Zapomniał o ich rocznicy), a drugie – skutek (np. Musi ją przeprosić). Takie zdania składowe należy rozdzielić przecinkiem.

Zapomniał o ich rocznicy, zatem musi ją przeprosić.

W powyższym przykładzie rozdzielenie zdania mówiącego o przyczynie i zdania opisującego skutek jest równoznaczne z postawieniem przecinka przed słowem zatem. Nie zawsze jednak tak jest – spójrzmy na poniższe zdanie:

Zapomniał o ich rocznicy, musizatem przeprosić.

W tym przykładzie przecinek musi się znaleźć przed wyrazem musi, a postawienie go przed słowem zatem byłoby błędem. Inne przykłady:

 

Lało jak z cebra, zatem musieliśmy zostać w domu.

Lało jak z cebra, musieliśmy zatem zostać w domu.

 

W przypadku gdy w zdaniu zawarto jedynie informację o skutku, a przyczyna została opisana w poprzednim zdaniu, zakończonym kropką, przecinek przed wyrazem zatem również byłby błędem.

Zapomniał o rocznicy. Musizatem przeprosić.

Lało jak z cebra. Musieliśmy zatem zostać w domu.

Przecinek przed że

Wyraz że rozpoczyna zdanie składowe. Stawiamy przed nim przecinek, a jeśli to zdanie składowe nie jest ostatnie w rozpatrywanym zdaniu złożonym (bo np. jest wtrąceniem), stawiamy kolejny przecinek, aby je zamknąć (tak jak w trzecim i czwartym przykładzie).

 

Powiedzieli mi, że przyjdą.

Wiem, że nic nie wiem.

To, że go nie lubię, nie ma żadnego znaczenia.

Że był zmęczony, poszedł spać.

 

gdy że jest składnikiem połączeń wyrazowych: mimo że, chyba że, zwłaszcza że, szczególnie że, tyle że, tylko że, tak że (= więc), przecinek stawiamy przed całym połączeniem, nigdy zaś przed słowem że.

 

Zdążył wczoraj do szkoły, mimo że zaspał.

Mimo że zaspał, zdążył wczoraj do szkoły.

Wczoraj, mimo że zaspał, zdążył do szkoły.

Nigdy nie będę mógł kupić tego samochodu, chyba że wygram na loterii.

Nigdy nie będę mógł kupić tego samochodu. Chyba że wygram na loterii.

Chciałaby tam mieszkać, zwłaszcza że jest tam ciepło przez cały rok.

Lubię tańczyć, szczególnie że mam do tego talent.

Chciałem to zrobić, tylko że nie miałem odwagi.

Było bardzo ciemno, tak że nic nie było widać.

 

Wyraz że jest też składnikiem takich połączeń wyrazowych, że przecinek stawiamy albo przed że, albo przed całym połączeniem, np. tym bardziej że, dlatego że.

 

Nie pójdę tam, dlatego że się boję.

Nie pójdę tam dlatego, że się boję.

Dlatego tam nie pójdę, że się boję.

Lubię go właśnie dlatego, że ma poczucie humoru.

Chciałabym tam pojechać, tym bardziej że jest tam ciepło.

Chciałabym tam pojechać tym bardziej, że jest tam ciepło.

Położenie przecinka w dwóch pierwszych i dwóch ostatnich przykładach zależy od tego, w którym miejscu przy wypowiadaniu zdania wypada tzw. przerwa oddechowa i który wyraz chcemy zaakcentować.

Gdy mamy do czynienia z połączeniami wyrazowymi, takimi jak: i że, oraz że, lub że, albo że, ani że, nie stawiamy w ich sąsiedztwie żadnego przecinka.

Powiedział, że ma rower i że mi go pożyczy.

Wiedzieliśmy, że ma rację oraz że musimy go posłuchać.

Liczył na to, że się nie dowiedzą lub że nie będą mieli mu tego za złe.

Myślę, że nie zdawał sobie z tego sprawy albo że nie widział w tym nic złego.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: